2nci hafta: Bebeklerde Kendilik Gelişimi: Kendilik dediğimiz şey, benlik kavramıdır. Bebeğin ne olduğunu kim olduğunu anlaması, kendisi ile diğerlerinin ayırımını yapabilmesi bu kavramla ifade edilmektedir. Ben konuyu Sanders'in sınıflamasına göre ele alacağım. Literatürde farklı araştırmacıların farklı isimlendirmeleri de olabilmektedir.
Bebeklerde kendilik gelişimi
7 aşamada gözlemlenmektedir:
1. 0-3 aylar: Henüz bir kendilik kavramı söz konusu değildir. Bebek bu evrede, annenin bir parçasıdır. Sadece duyular aracılığı ile kendini ve çevreyi algılar. Ayrı bir birey olma dürtüsü yoktur. Beslenmesi, altının temizlenmesi, vs anne tarafından düzenlendikçe, bebek için yavaş yavaş tahmin edilebilir bir dünya oluşmaya başlar.
2. 4-6 aylar: Bebek ayrı bir birey olduğunu fark etmeye başlar. Onun kontrolünde olmayan herşey tepkiyle karşılanır. Giydirilirken, temizlenirken tepki vermeye başlar. Zaman zaman bu gibi girişimler dirençle de karşılanabilir. Anne-bebek arası karşılıklı alışveriş başlar. İletişimi başlatan anne, tepki veren bebektir. Sesimize tepki vermesi, küçücük de olsa bir gülücük bahşetmesi gibi:)
3. 7-9 aylar: Bebeğin girişimci olduğu aşamadır. Artık etkileşimi bebek başlatır. Sabah uyanıp da sizi gördüğünde gülümsemesi gibi:) Bu dönemde bebek, sırf sizin ne tepki vereceğinizi görmek için bile olsa, sürekli faaliyettedir. İter, dürter, çeker, sürekli birşeyler yapar. Dikkat edin, kucağınızdayken bile saçınız olsun yakanız olsun biryerlerinizi çekiştirir, iter, dürter. Aldığı tepkiler, onun bu davranışları devam ettirip ettirmeyeceğini belirler. Vereceğiniz her olumlu pekiştireç, onun davranış repertuarına bir yenisini katacaktır. Çevreyi de aynı şekilde inceler. Sosyal ve zihinsel gelişimi için, onu fiziksel zararlardan koruyarak çevreyi keşfetmesine izin vermeniz gerekir. Sürekli müdahale ile karşılaşan bebekte, hem hırçınlık hem de beceri ve kendine güven hususlarında olumsuzluklar görülebilir.
4. 10-13 aylar: Bebek yavaş yavaş anne dışındaki dünyayla da ilgilenmeye başlar. Artık anne-bebek ilişkisi genişler, baba da işin içine girmeye başlar. Bebek, anneye çeşitli taleplerde bulunmaya başlar.Kendi etkileme gücünü öğrenmeye başlar. Hani bebeğin eline ne verseniz yere atıp, geri vermeniz için size sırıttığı bir dönem vardır ya, işte o bu dönemdir:) Sizin üzerinizdeki yaptırım gücünü keşfettikçe emin olun çok eğlenecek ve sizi çıldırtacaktır:)
Ama yine de bebeğin bu girişimleri desteklenmeli, köreltilmemelidir. Zira sağlıklı bir kendilik gelişimi için en zarar verici şeylerden birisi sürekli engellenme durumudur. Bu dönemde de, bebek fiziksel zararlardan korunarak, çevreyi araştırması hususunda desteklenmelidir. Böylelikle sadece bilişsel değil, hem duygusal, hem de fiziksel gelişimine katkıda bulunmuş olursunuz.
5. 14-20 aylar: Kendini ortaya koyma dönemidir. Bebek dünyayı keşfetmeye ve manipüle etmeye çalışır.
İstekleri anneninkilerle çatışırsa, kendi hedeflerine doğru yönelir.
Ben bu döneme "küçük ergenlik" diyorum. Bebeğin herşeye hayır dediği, ben yaparım diye tutturduğu bir evredir. Ebeveyn için çıldırtıcı olsa da bebek için başarılması önemli bir evredir. Kendi gücünü ve sınırlarını deneyimlemesi önemlidir.
6. 18-24 aylar: Tanıma evresidir. Artık bebeğin dili geliştiği için, kendi duygu ve isteklerinden söz etmeye başlar. Bebek, çevresindeki insanlarla girdiği etkileşimer sonucu, kendisinin ayrı bir varlık olduğunun anlaşıldığını da fark eder.
Bu dönem ayrıca, düşüncenin de geliştiği evredir. Davranışını önceden planlamaya da başlar. Bu dönemde taklit çok önemli bir mekanizmadır. Nasıl davranmasını istiyorsanız öyle davranın ki, o da sizi taklit edebilsin.
7. 24-sonrası: Kendilik kavramı oturur. Bebek, artık kendisinin farkındadır ve bunun değişmez olduğunu kavramıştır. Kendini pek çok açıdan farklı görür (cinsiyet, yaş, vs). Başkalarının da kendisini bu özellikleri ile tanıdığının da farkındadır. Bu dönemde biraz saldırganlık görebilirsiniz. Bebeğiniz, kendisinin olayları organize edici ya da başlatıcı bir güç olduğunu farkettiğinde bunu göstermek için bazen saldırgan davranışlar da gösterebilir. Uygun olmyan davranışlara izin verilmemeli, inatlaşmaya girimeden, istendik davranışlar pekiştirilmelidir.
<mesaj tarafından düzenlendi EmPar on 17.02.2008 21:24:47>